Rak piersi – choroba, która spędza sen z powiek wielu kobietom na świecie, jest on odpowiedzialny aż za 25% wszystkich przypadków występowania raka u kobiet i piątą co do liczby ofiar przyczyną ich śmierci (przyp.1). Niewątpliwie przyczynia się do ogromu zgonów, co jest jednak jego przyczyną i czy da się w jakikolwiek sposób zapobiec jego występowaniu lub chociażby drastycznie obniżyć ryzyko zachorowania?

Spójrzmy na temat z czysto naukowego punktu widzenia, przypisy do literatury fachowej oraz źródła naukowe znajdą się przy każdym akapicie, który będzie się odnosił do konkretnych faktów, zapraszam do zapoznania się z nimi oraz wyciągnięcia swoich własnych wniosków, tak jak ja postaram się je przedstawić wam w skrócie w tym artykule.

Należałoby sięgnąć kilka lat wstecz i przedstawić jeden z największych kamieni milowych w dziedzinie badań nad rakiem piersi – odkrycie mutacji genów BRCA1 i BRCA2 w 1990 roku (przyp.2) oraz sztucznej replikacji BRCA1 w warunkach laboratoryjnych w roku 1994, która pozwoliła na odkrycie bezpośredniej przyczyny raka piersi. Odkrycie to spowodowało lawinę strachu wśród osób z historią raka piersi w rodzinie oraz ogromny szum w mediach, wiele kobiet usuwało swoje piersi tylko ze względu na historię choroby w rodzinie oraz fakt wykrycia mutacji jednego z tych genów, między innymi zrobiła to Angelina Jolie, sławna aktorka.

Powiązanie raka piersi z wystąpieniem anomalii genetycznej automatycznie doprowadziło do domysłu, iż jest on chorobą czysto dziedziczną, przekazywaną z pokolenia na pokolenie oraz, że w żaden sposób nie możemy zmniejszyć ryzyka zachorowania na nią.

Czy istnieje zależność pomiędzy dietą, a występowaniem raka piersi, skoro jak nam wiadomo – mięso, mleko oraz jajka wykazały korelację z wieloma innymi jego typami, chorobami serca, cukrzycą? (przyp.3)(przyp.4)(przyp.5)

Istnieją cztery podstawowe czynniki ryzyka, na które wpływ ma sposób w jaki się odżywiamy, z wyłączeniem poziomu cholesterolu we krwi wszystkie pozostałe czynniki indukowane są poprzez nadmierną ekspozycję organizmu na żeńskie hormony płciowe jak estrogen oraz progesteron.

Poniżej w tabelce po lewej stronie, widzimy cztery czynniki ryzyka, które zwiększają częstotliwość występowania raka piersi, po prawej stronie natomiast efekt spożywania pokarmów o bogatej zawartości produktów pochodzenia zwierzęcego oraz przetworzonych węglowodanów, jak widać, wszystko idealnie się pokrywa…

Czynniki wpływające na występowania raka piersi to zbyt wczesne wystąpienie miesiączki, zbyt późne pojawienie się menopauzy, wysoka ilość hormonów żeńskich we krwi oraz wysoka zawartość cholesterolu we krwi. Przechodząc do prawej strony tabelki widzimy co jest skutkiem stosowania diety z wysoką ilością produktów pochodzenia zwierzęcego oraz przetworzonych węglowodanów – obniżenie wieku pierwszej miesiączki, podwyższenie wieku menopauzy, zwiększenie się ilości hormonów żeńskich w organizmie oraz zwiększenie poziomu cholesterolu we krwi.

W 1999 roku światło dzienne ujrzała analiza badań przeprowadzonych na przestrzeni ponad 30 lat, nad spożyciem tłuszczy oraz jego powiązaniem ze zwiększeniem się poziomu estrogenów we krwi (przyp.6), redukcja tłuszczy w diecie spowodowała redukcję estrogenów od 7 aż do 23%.

Dlaczego wiek wystąpienia pierwszej miesiączki oraz menopauzy ma tak duże znaczenie? Ponieważ w wieku dojrzałości płciowej ciało kobiety znajduje się pod wpływem żeńskich hormonów, a jak widzimy w tabelce widocznej na ekranie, im większa rozpiętość wieku dojrzałości płciowej, tym wyższa całkowita ekspozycja na hormony takie jak estrogen czy progesteron, jak już wspomniałem wcześniej to właśnie ich obecność w organizmie jest jednym z głównych czynników występowania taka piersi.(przyp.7)

Istnieje multum badań pokazujących jak ogromny wpływ na ryzyko zachorowania na raka piersi ma poziom hormonów w organizmie kobiety, spora ich ilość pochodzi z lat 90tych, między innymi te, które znalazły się w opracowaniach epidemiologicznych z tego okresu, krótko po odkryciu mutacji genów BRCA1 i 2,(przyp.8) jednak jak widać istnieją opracowania dużo nowsze, na przykład z 2014 roku (przyp.9), chociaż zależności odkryto już w latach 80-tych…(przyp.10)

Ponad 30 lat badań naukowych mówi nam, iż to jak się odżywiamy wpływa bezpośrednio na poziom hormonów w naszym organizmie, to samo wieloletnie doświadczenie również pokazuje nam, iż od działania tych samych hormonów zależy częstotliwość zachorowania na raka piersi, jak zatem widzimy, nie tylko mutacje genetyczne przekazywane z pokolenia na pokolenie mają tutaj znaczenie, świetnym przykładem jest porównanie ekspozycji na estrogeny u kobiet z Chińskich terenów wiejskich oraz tych z krajów zachodnich (przyp.11), okazuje się, że diety kobiet zachodnich, bogate w produkty pochodzenia zwierzęcego, na które Chinek ze wsi po prostu nie stać, spowodowały niemal trzykrotnie wyższą ekspozycję na hormony żeńskie, a jak już potwierdziliśmy przedtem – poziom estrogenów u kobiet jest bezpośrednio związany z występowaniem raka piersi.(przyp.12)

Poziom hormonów u kobiet jak zatem widzimy – jest niewątpliwie związany tą straszną chorobą. Co w większości przypadków przesądza o gospodarce hormonalnej człowieka? Jego dieta. Najstraszniejsze jest to, że nikt w mass mediach nie mówi o tego typu zależnościach, nie powie tego lekarz, nie powie tego nawet specjalista z tej dziedziny, gdyby informacja o tym, iż nasza dieta ma tak ogromny wpływ na raka piersi była udostępniana przez organizacje publiczne wiele dziewcząt i kobiet mogłoby drastycznie zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Jednak przekonanie iż ta choroba zależy tylko i wyłącznie od genetyki to strefa komfortu dla wielu ludzi, nie sądzę, by jakakolwiek kobieta przechodząca przez tak straszną chorobę chciałaby usłyszeć, iż w 95% możliwe jest, iż sama na siebie ją sprowadziła. Pozostaje nam jednak zadać pytanie, czy pozostanie w strefie komfortu i niewiedzy jest ważniejsze niż zdrowie i życie?

Niezaprzeczalne jest, iż fakt występowania raka piersi w rodzinie zwiększa szanse na jego zachorowania, to potwierdzone zostało przez szereg badań naukowych zarówno w 20 jak i w 21 wieku(przyp.13)(przyp.14), o czym jednak kompletnie się nie mówi to jaki znikomy procent przypadków zachorowania na ta chorobę powodowany jest przez dziedziczenie zmutowanych genów (przyp.15) – w badaniach naukowych przyjmuje się, że zaledwie około 5% przypadków zachorowania na raka piersi spowodowana została przez dziedziczenie zmutowanych genów (przyp.16), chociaż niektóre źródła podają nawet 10% (przyp.17), pomimo tak znikomych przypadków dziedzicznych zachorowań nadal jesteśmy utwierdzani w przekonaniu, że genetyka jest najważniejszym tutaj czynnikiem, chociaż gdy zasięgniemy nieco dalej w poszukiwaniach uzyskamy zupełnie inne informacje.

O mutacjach genów BRCA1 i 2 i ich związku z rakiem piersi mówi się najwięcej od czasu ich odkrycia w 1994 roku, te geny właśnie, jeśli uległy mutacjom, powiązane zostały ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi oraz jajników, pomija się jednak fakt, iż zaledwie 0.2% ogólnej populacji nosi w sobie zmutowaną wersję tych genów, co więcej, zaledwie 3% przypadków raka piersi to skutek mutacji tych właśnie dwóch genów.(przyp.18)

Zatem największy wpływ na występowanie raka piersi ma tak naprawdę wpływ hormonów estrogennych na ludzkie ciało o czym już wspominałem wcześniej, jako, że na światło dzienne wyszło zbyt wiele informacji o tym, że genetyka to jedynie niewielki odsetek zachorowań, przemysł farmaceutyczny skutecznie odbił piłeczkę przy pomocy popularnego leku o nazwie Tamoxifen, który w jednym badaniu z 1998 roku podawany zostawał kobietom ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi przez 4 lata zapobiegając wystąpieniu raka piersi aż o 49% względem grupy kontrolnej (przyp.19), przez co ten lek został zakwalifikowany jako najskuteczniejszy w prewencji raka piersi u osób w podwyższonej grupie ryzyka. Okazuje się jednak, że działanie Tamoxifenu nie zostało potwierdzone w dwóch nieco mniejszych badaniach nad tym lekiem przeprowadzonych w Europie (przyp.20)(przyp.21). Swoją drogą chciałbym nadmienić jak łatwo znaleźć jest badania potwierdzające skuteczność leków, a jak ciężko uzyskać dostęp do tych, które potwierdzają zależność diety z występowaniem wszelkiego rodzaju chorób, jest to coś, nad czym warto się zastanowić…

Tamoxifen jest uznawany za lek tak zwany anty-estrogenowy czyli blokujący negatywne działanie estrogenów w organizmie, nadmiar estrogenów to główna przyczyna raka piersi więc zmniejszanie jego wpływu na organizm jak najbardziej wpłynie na ryzyko zachorowania. Niestety lek ten przepisuje się sporej ilości kobiet w dużej grupie ryzyka, pomimo tego, iż jego działanie nie zostało jednoznacznie potwierdzone w badaniach klinicznych, natomiast jego stosowanie wiąże się z ogromną ilością skutków ubocznych takich jak nudności, wymioty, anoreksja, zaburzenia pracy wątroby oraz trzustki, zmiany zapalne naczyń, obrzęki, depresja, zaburzenia hormonów tarczycy, retinopatia, zaćma i wiele innych.(przyp.22)

Należy sobie zadać pytanie, czy warto ryzykować wystąpienie tych wszystkich skutków ubocznych byle tylko zmniejszyć ryzyko zachorowania na tą jedną chorobę, czy może istnieje rozwiązanie, które jest znacznie prostsze, pozbawione jakichkolwiek skutków ubocznych, a które zmniejszy szkodliwe działanie estrogenów na organizm i dzięki temu również ryzyko zachorowania na raka piersi.

Przed chwilą pisałem o tym jak jedna z największych analiz badań nad dietą, przeprowadzonych na przestrzeni 30 lat dowiodła, iż zmniejszenie ilości tłuszczy w organizmie zmniejsza oddziaływanie estrogenów na organizm. Fakt, iż dieta jest ściśle powiązana z gospodarką hormonalną u kobiet jest powszechnie znany w środowisku naukowym (przyp.23), na uwagę zasługuje badanie przeprowadzone na przestrzeni kilku lat, w którym pokazano, iż już niewielka redukcja tłuszczu oraz produktów pochodzenia zwierzęcego u dziewczynek w wieku od 8 do 10 lat powoduje redukcję hormonów płciowych od 20 do 30% a nawet 50% w przypadku progesteronu.(przyp.24)

Badanie to jest niesamowicie ciekawe, gdyż obejmowało wiek dziewczynek, w którym już wyznaczanie są podwaliny pod ryzyko zachorowania na raka piersi, czyli jedne z pierwszych skoków hormonalnych. Spożywały one nie więcej niż 150mg cholesterolu dziennie i nie więcej niż 28% tłuszczu, co równoznaczne jest z bardzo ograniczoną konsumpcją produktów pochodzenia zwierzęcego, dla przykładu, jedno kurze jajko to 200mg cholesterolu. W efekcie dziewczynki te dojrzewały nieco później, w konsekwencji zmniejszając czas ekspozycji organizmu na estrogeny, zmniejszając ich ilość oraz, co było wspomniane wcześniej, wraz z krótszym okresem dojrzałości płciowej – zmniejszamy ryzyko zachorowania na raka piersi.

Oczywiście istnieje wiele innych badań, w tym ścisłych badań klinicznych w kontrolowanych warunkach, w których jednoznacznie pokazano, iż zwiększenie ilości tłuszczu w diecie jest jednoznacznie ze zwiększaniem się poziomu żeńskich hormonów płciowych w organizmie, zarówno u kobiet (przyp.25) (przyp.26) jak i mężczyzn (przyp.27), i uprzedzam pytanie, mężczyźni mogą również zachorować na raka piersi, przypadki takie jednak są 100 razy rzadsze niż u kobiet. W tych samych badaniach okazuje się, że większa ilość błonnika przyczynia się do zmniejszania się poziomu tych hormonów, co za tym idzie – zmniejszenia ryzyka występowania raka piersi.

Dodatkowo gdy mówimy jeszcze o czynnikach powodujących raka wiele razy przewijają nam się informacje o rakotwórczych związkach, które mogą go powodować, jednymi z nich są Dwufenyle Polichlorowane (przyp.28), które stosowane były w Polsce jeszcze do roku 2010 w produkcji sprzęty elektronicznego, związki te są bardzo stabilne więc i obecne w środowisku do dnia dzisiejszego. W największych ilościach wchłaniane są one do naszego organizmu poprzez mleko matki oraz kumulują się w produktach pochodzenia zwierzęcego (przyp.29)(przyp.30), nie dość więc, że tłuszcze i białko zwierzęce niszczą gospodarkę hormonalną kobiet i mężczyzn, to jeszcze zawierają pierwiastki silnie kancerogenne kumulujące się w nich ze środowiska.

Na uwagę zasługują też leki, które pomagają kobietom przetrwać skutki menopauzy, czyli hormonalne terapie zastępcze. Jak wiemy spożycie produktów odzwierzęcych powoduje, iż menopauza oraz dojrzewanie przebiegają bardziej gwałtownie, ciało narażone jest na dłuższy wpływ hormonów estrogenowych, dużo kobiet z tego powoduje stosuje terapie hormonalne, by zapobiec lub zmniejszyć dolegliwości związane z menopauzą. Definicje HRT, czyli terapii zastępczych wszędzie mówią o tym, iż mogą zapobiegać rakowi piersi, jak jednak jest naprawdę, co mówią badania naukowe?

Mówią to, iż jest zupełnie na odwrót… Hormonalne terapie zastępcze zwiększają częstotliwość występowania udarów mózgu, chorób serca oraz… szeroko – inwazyjnych przypadków raka piersi. (przyp.31)

Już dieta matki, która karmi swoje dziecko piersią wpływa na ryzyko zachorowania przez nie na raka piersi, dieta 8 letnich dziewczynek również, nie dość, że żywienie bogate w produkty pochodzenia zwierzęcego jest głównym powodem zachorowań na raka piersi, to jeszcze do złagodzenia skutków tej diety oraz konsekwencji z nią związanych, oferuje się leki, które te problemy zdrowotne pogłębiają…

Choć wiele osób i tak nigdy nie zaakceptuje tego faktu, ponad 90% przypadków raka piersi to nie kwestia genetyki lecz stylu życia, a przede wszystkim diety. Reasumując więc, w badaniach klinicznych potwierdzono zależność pomiędzy spożyciem tłuszczy zwierzęcych, a występowaniem raka piersi (przyp.32), wykazano natomiast negatywną korelację z produktami pochodzenia roślinnego, co znaczy, że im więcej błonnika w diecie, tym niższa częstotliwość zachorowania na raka piersi, mięso wszelkiego rodzaju (przyp.33), a nawet ryby (przyp.34) ze względu na szkodliwe działania białek oraz dwufenyli polichlorowanych w nich zawartych, również przyczyniają się do zachorowań.

Ta sama sytuacja tyczy się również jajek, już spożycie 3 tygodniowo (przyp.35) zwiększa ryzyko wystąpienia raka piersi, mleko, jak każde białko pochodzenia zwierzęcego wykazało oczywiście tą samą zależność…(przyp.36)

Alkohol również wpływa negatywnie na gospodarkę hormonalną człowieka, w szczególności kobiet, zwiększa poziom cyrkulujących w organizmie estrogenów i tym samym przyczynia się do zwiększonego ryzyka zachorowania na raka piersi, już nawet jedna porcja alkoholu dziennie (13g – jeden drink), zwłaszcza u młodych kobiet i nastolatek może zwiększyć ryzyko zachorowania aż o 34%.(przyp.36)

Krótkie podsumowanie:

Dziedziczne zachorowania na raka piersi to nie więcej niż 10% przypadków zachorowań, mutacje genów, których tak bardzo się obawiamy– zaledwie 3% (zawartych w tych 10%).

Co najmniej 90% przypadków raka piersi da się uniknąć przy pomocy prawidłowej diety, stylu życia oraz unikaniu hormonalnych terapii zastępczych.

Im wcześniej zaczniemy się prawidłowo żywić, tym lepiej, gdyż już karmiąca matka ma wpływ na ryzyko zachorowania na raka piersi swojego dziecka.

Wpływ na ryzyko zachorowania na raka piersi ma poziom hormonów płciowych w organizmie i co z tym związane – długość okresu dojrzałości płciowej.

Tłuszcze, mięso, mleko i jego przetwory, jajka, ryby oraz alkohol zwiększają poziom estrogenów we krwi, główną przyczynę wystąpienia raka piersi, ergo – eliminując te produkty z naszej diety – minimalizujemy ryzyko zachorowania.

Od dziesięcioleci w sprawach naszego zdrowia i życia wierzymy ludziom, którzy zarabiają na naszej chorobie, a wystarczy jedynie otworzyć oczy. W swoich rękach posiadacie najpotężniejszą broń na świecie – dostęp do wiedzy, każdy telefon, każdy komputer daje wam dostęp do nieograniczonych zasobów wiedzy na świecie, do rzetelnych i oczywiście nierzetelnych informacji, a jedyną umiejętnością, jaką musicie posiąść to czytanie ze zrozumieniem, oddzielania ziarna od plew oraz wyciągania prawidłowych wniosków…

Przypisy:
1. Breast Cancer Statistics – World Cancer Research Fund International –  https://www.wcrf.org/int/cancer-facts-figures/data-specific-cancers/breast-cancer-statistics
2. Linkage of early-onset familial breast cancer to chromosome 17q21; JM Hall, MK Lee, B Newman, JE Morrow, LA Anderson, B Huey, MC King; School of Public Health, University of California, Berkeley 94720. Science 21 Dec 1990: Vol. 250, Issue 4988, pp. 1684-1689 DOI: 10.1126/science.2270482
3.  Egg, red meat, and poultry intake and risk of lethal prostate cancer in the prostate specific antigen-era: incidence and survival; Cancer Prev Res (Phila). Author manuscript; available in PMC 2012 Dec 1. Published in final edited form as:
Cancer Prev Res (Phila). 2011 Dec; 4(12): 2110–2121. Published online 2011 Sep 19. doi: 10.1158/1940-6207.CAPR-11-0354 PMCID: PMC3232297
NIHMSID: NIHMS326378;  – Erin L. Richman,1,2,3 Stacey A. Kenfield,1,4 Meir J. Stampfer,1,2,4 Edward L. Giovannucci,1,2,4 and June M. Chan3,5
4. Dietary risk factors for colon cancer in a low-risk population. ; Am J Epidemiol. 1998 Oct 15;148(8):761-74. – Singh PN1, Fraser GE.
5. Animal foods, protein, calcium and prostate cancer risk: the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition – Br J Cancer. 2008 May 6; 98(9): 1574–1581. Published online 2008 Apr 1. doi: 10.1038/sj.bjc.6604331 PMCID: PMC2391107
– N E Allen,1,* T J Key,1 P N Appleby,1 R C Travis,1 A W Roddam,1 A Tjønneland,2 N F Johnsen,2 K Overvad,3 J Linseisen,4 S Rohrmann,4 H Boeing,5 T Pischon,5 H B Bueno-de-Mesquita,6 L Kiemeney,7,8 G Tagliabue,9 D Palli,10 P Vineis,11,12 R Tumino,13 A Trichopoulou,14 C Kassapa,14 D Trichopoulos,15 E Ardanaz,16 N Larrañaga,17 M-J Tormo,18 C A González,19 J R Quirós,20 M-J Sánchez,21 S Bingham,22 K-T Khaw,23 J Manjer,24 G Berglund,25 P Stattin,26 G Hallmans,27 N Slimani,28 P Ferrari,28 S Rinaldi,28 and E Riboli1

6. Meta-analysis: dietary fat intake, serum estrogen levels, and the risk of breast cancer. J Natl Cancer Inst. 1999 Mar 17;91(6):529-34. Wu AH1, Pike MC, Stram DO.

7. Estrogens, progestogens, normal breast cell proliferation, and breast cancer risk.
Pike MC; Spicer DV; Dahmoush L; Press MF; EPIDEMIOLOGIC REVIEWS. 1993; 15(1):17-35.

8. Endogenous Sex Hormone Levels and Breast Cancer Risk; Genetic Epidemiology 4:233-247 Lisa Begg, Lewis H. Kuller, James P. Gutai, Arlene G. Caggiula, Norman Wolmark, and Charles G. Watson

9. BRCA1 And Estrogen/Estrogen Receptor In Breast Cancer: Where They Interact?; Int J Biol Sci 2014; 10(5):566-575. doi:10.7150/ijbs.8579; Li Wang, Li-Jun Di Corresponding address

 10. Plasma prolactin levels in patients with breast cancer. 1981 Dec 15;48(12):2687-91. Rose DP, Pruitt BT.
 11. Sex hormones in women in rural China and in Britain. Key TJ., Chen J., Wang DY., Pike MC., Boreham J.
 12. Risks and Benefits of Estrogen Plus Progestinin Healthy Postmenopausal Women; Principal Results From the Women’s Health Initiative – Randomized Controlled Trial

13. Cancer mortality in relatives of women with breast cancer: The OPCS study; Article in International Journal of Cancer 65(3):284-294 · January 1996 with 53 Reads; DOI: 10.1002/(SICI)1097-0215(19960126)65:33.0.CO;2-W

14. Women with a family history of breast cancer had an increased risk for breast cancer; ACP J Club. 1993 Nov-Dec;119:89. doi:10.7326/ACPJC-1993-119-3-089

15. Breast Cancer; U.S. National Library of Medicine

16. Prevalence of BRCA1 and BRCA2 Gene Mutations in Patients With Early-Onset Breast Cancer; Julian Peto Nadine Collins Rita Barfoot Sheila Seal William Warren Nazneen Rahman Douglas F. Easton Christopher Evans Judith Deacon Michael R. Stratton; JNCI: Journal of the National Cancer Institute, Volume 91, Issue 11, 2 June 1999, Pages 943–949, https://doi.org/10.1093/jnci/91.11.943

17. A. Antoniou, P. D. P. Pharoah, „Average Risks of Breast and Ovarian Cancer Associated with BRCA1 or BRCA2 Mutations Detected in Case Series Unselected for Family History: A Combined Analysis of 22 Studies” Am. J. Hum. Genet. 72:1117-1130, 2003

18. Know: BRCA – About BRCA1, BRCA2, and Hereditary Breast and Ovarian Cancers

19. Tamoxifen for Prevention of Breast Cancer: Report of the National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project P-1 Study
Bernard Fisher Joseph P. Costantino D. Lawrence Wickerham Carol K. Redmond Maureen Kavanah Walter M. Cronin Victor Vogel André Robidoux Nikolay Dimitrov James Atkins Mary Daly Samuel Wieand Elizabeth Tan-Chiu Leslie Ford Norman Wolmark other National Surgical Adjuvant Breast Bowel Project Investigators; JNCI: Journal of the National Cancer Institute, Volume 90, Issue 18, 16 September 1998, Pages 1371–1388, https://doi.org/10.1093/jnci/90.18.1371

20. Interim analysis of the incidence of breast cancer in the Royal Marsden Hospital tamoxifen randomised chemoprevention trial.; Lancet. 1998; 352(9122):98-101 (ISSN: 0140-6736); Powles T; Eeles R; Ashley S; Easton D; Chang J; Dowsett M; Tidy A; Viggers J; Davey J

21. Tamoxifen for breast cancer among hysterectomised women.; Lancet. 2002 Mar 30;359(9312):1122-4.Veronesi U1, Maisonneuve P, Sacchini V, Rotmensz N, Boyle P; Italian Tamoxifen Study Group.

22. https://www.doz.pl/leki/p3058-Tamoxifen

23. Meta-analysis: Dietary fat intake, serum estrogen levels, and the risk of breast cancer. Wu AH, Pike MC, Stram DO; J Natl Cancer Inst 91: 529-534; Article in JNCI Journal of the National Cancer Institute 91(6):529-34 · April 1999

24. Diet and Sex Hormones in Girls: Findings From a Randomized Controlled Clinical Trial; Joanne F. Dorgan Sally A. Hunsberger Robert P. McMahon Peter O. Kwiterovich, Jr. Ronald M. Lauer Linda Van Horn Norman L. Lasser Victor J. Stevens Lisa A. Friedman Jack A. Yanovski
JNCI: Journal of the National Cancer Institute, Volume 95, Issue 2, 15 January 2003, Pages 132–141, https://doi.org/10.1093/jnci/95.2.132

25. The effect of dietary fat and fiber on serum estrogen concentrations in premenopausal women under controlled dietary conditions.; Goldin BR1, Woods MN, Spiegelman DL, Longcope C, Morrill-LaBrode A, Dwyer JT, Gualtieri LJ, Hertzmark E, Gorbach SL.

26. Effects of a very low fat, high fiber diet on serum hormones and menstrual function. Implications for breast cancer prevention.; Bagga D1, Ashley JM, Geffrey SP, Wang HJ, Barnard RJ, Korenman S, Heber D.

27. Effects of dietary fat and fiber on plasma and urine androgens and estrogens in men: a controlled feeding study.
Dorgan JF1, Judd JT, Longcope C, Brown C, Schatzkin A, Clevidence BA, Campbell WS, Nair PP, Franz C, Kahle L, Taylor PR.

28. GreenFacts – PCBs Polychlorinated biphenyls

29. Dioxins in animal products; December 2015; Alper Baran; Ahmet Erdoğan

30. Environmental Polychlorinated Biphenyl Exposure and Breast Cancer Risk: A Meta-Analysis of Observational Studies
Jingwen Zhang, Yue Huang, Xiaoling Wang, Kun Lin, and Kusheng Wu; Published online 2015 Nov 10. doi: 10.1371/journal.pone.0142513 PMCID: PMC4640539

31. Risks and Benefits of Estrogen Plus Progestin in Healthy Postmenopausal Women Principal Results From the Women’s Health Initiative; Randomized Controlled Trial

32. International comparisons of mortality rates for cancer of the breast, ovary, prostate, and colon, and per capita food consumption.; Rose DP, Boyar AP, Wynder EL.

33. Meat intake, heterocyclic amines, and risk of breast cancer: a case-control study in Uruguay.; De Stefani E1, Ronco A, Mendilaharsu M, Guidobono M, Deneo-Pellegrini H.

34. Red meat, poultry, and fish intake and breast cancer risk among Hispanic and Non-Hispanic white women: The Breast Cancer Health Disparities Study; Published online 2016 Feb 22. doi: 10.1007/s10552-016-0727-4 PMCID: PMC4821634 NIHMSID: NIHMS762457; Andre Kim,1 Abbie Lundgreen,2 Roger K. Wolff,2 Laura Fejerman,3 Esther M. John,4,5 Gabriela Torres-Mejía,6 Sue A. Ingles,1 Stephanie D. Boone,7 Avonne E. Connor,8 Lisa M. Hines,9 Kathy B. Baumgartner,7 Anna Giuliano,10 Amit D. Joshi,11 Martha L. Slattery,2,* and Mariana C. Stern1

35. Breast cancer in Argentina: case-control study with special reference to meat eating habits.
Matos EL1, Thomas DB, Sobel N, Vuoto D.

36. Acne, dairy and cancer, The 5α-P link F William (Bill) Danbycorresponding author

37. Links between alcohol consumption and breast cancer: a look at the evidence
Ying Liu,1 Nhi Nguyen,1 and Graham A Colditz*,1,2

„The China Study” revised and expanded edition. T. Colin Campbell, PHD, Thomas M. Campbell II, MD 2016

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *